Een medewerker in een substantieel bezwarende functie wil gebruikmaken van de SBF-regeling. Voor de werkgever is dat geen gewone roosterwijziging. Eerst moet vaststaan of de functie en de medewerker onder de actuele CAO Rijk vallen en welke keuze wordt gemaakt: volledig stoppen in de functie of de arbeidsduur verminderen met een gedeeltelijke uitkering. Pas daarna zijn vervanging, rooster, salarisverwerking en kennisoverdracht betrouwbaar te plannen.
Wat de bronnen laten zien
Hoofdstuk 23 van de CAO Rijk verbindt de SBF-uitkering aan meerdere cumulatieve voorwaarden. De medewerker werkt vijf jaar of langer aaneengesloten in een substantieel bezwarende functie, heeft de leeftijd bereikt waarop het ABP-pensioen kan ingaan maar nog niet de AOW-leeftijd, neemt niet deel aan de PAS-regeling of stopt daarmee, gebruikt geen RVU-regeling en heeft niet eerder gebruikgemaakt van de tijdelijke overstapregeling naar niet-substantieel bezwarend werk. Ook verklaart de medewerker geen WW-uitkering aan te vragen. Voldoet de medewerker aan deze voorwaarden en neemt die ontslag uit de SB-functie, dan kan de SBF-uitkering volgen.
De cao biedt daarnaast een andere route: de medewerker kan de werkgever vragen de arbeidsduur in de SB-functie te verminderen met een gedeeltelijke SBF-uitkering. De vermindering bedraagt ten minste tien procent. In een jaar moet minimaal de helft van de oorspronkelijke arbeidsduur daadwerkelijk in de SB-functie worden gewerkt. Opgenomen IKB-spaarverlof telt voor die grens niet als gewerkte tijd. Dezelfde voorwaarden gelden wanneer later opnieuw om vermindering wordt gevraagd. Na een eerdere vermindering kan de medewerker voor de resterende arbeidsduur ontslag nemen met een gedeeltelijke SBF-uitkering.
De duur van de uitkering hangt volgens de actuele cao af van het geboortejaar en loopt voor de genoemde groepen uiteen van 26 tot 30 maanden. Bij gedeeltelijk blijven werken wordt de duur naar rato opnieuw berekend. De uitkering eindigt na die berekende duur of zodra de AOW-leeftijd wordt bereikt. Voor de hoogte gebruikt de cao de SBF-uitkeringsgrondslag van de dag vóór ontslag of arbeidsduurvermindering. Wisselt het maandinkomen door toelagen, dan is het gemiddelde van de laatste twaalf kalendermaanden relevant. Deze regels maken de feitelijke peildatum en een volledig salarisverleden onderdeel van een controleerbare voorbereiding.
Niet iedere fysiek of mentaal zware rijksfunctie is automatisch een SB-functie. Bijlage 15 van de CAO Rijk bevat de aangewezen functies, onder meer bij de Dienst Justitiële Inrichtingen, de Dienst Vervoer en Ondersteuning, onderdelen van Rijkswaterstaat, de Inspectie Leefomgeving en Transport en afzonderlijk aangewezen functies binnen de AIVD. Functienaam, organisatieonderdeel en actuele aanwijzing moeten dus bij elkaar passen. Een lokale aanduiding als 'zwaar werk' of een vergelijkbare belasting is geen vervanging voor die controle.
De cao regelt de aanspraak en berekening, maar schrijft geen algemeen vervangings- of overdrachtsplan voor. De personele aanpak hieronder is daarom redactionele duiding. Zij helpt een rijksorganisatie om een bevestigd individueel besluit zorgvuldig te vertalen naar continuïteit, zonder de keuze of uitkomst van de medewerker vooruit te lopen.
Begin met twee gescheiden documenten. In het individuele controledossier legt de bevoegde HR- of arbeidsvoorwaardenfunctie de functie, aaneengesloten duur, relevante leeftijden, samenloop met PAS of RVU, eerder gebruik van regelingen en de gekozen route vast. In het capaciteitsplan staan alleen de gevolgen voor inzet, rooster, overdracht en werving. Zo hoeven planners geen gevoelige financiële of persoonlijke details te zien om hun werk te doen.
Plan nooit op een mondeling voornemen. Maak eerst zichtbaar welke stap nog openstaat: informatie verstrekken, keuze bevestigen, arbeidsduur vastleggen, uitkeringsgrondslag controleren of het formele einde van uren verwerken. Koppel aan iedere stap een bevoegde eigenaar en een datum. Gebruik voor het rooster pas de bevestigde ingangsdatum. Daarmee voorkomt de organisatie dat een vervanger wordt geworven voor een scenario dat nog kan wijzigen of dat de medewerker onder druk wordt gezet om een personeelsprobleem op te lossen.
Werk bij gedeeltelijke vermindering met een jaarbeeld, niet alleen met een weekrooster. Controleer of de resterende inzet in de SB-functie minimaal aan de cao-grens kan voldoen en houd IKB-spaarverlof apart van gewerkte uren. Vertaal het nieuwe aantal uren vervolgens naar concrete diensten, herstelruimte, opleiding en achtervang. Een theoretisch passend percentage is operationeel onvoldoende wanneer de overblijvende diensten alleen met structureel overwerk kunnen worden gevuld.
Laat salarisadministratie vóór de ingangsdatum een controlelijst afwerken. Welke grondslag geldt, is een twaalfmaandsgemiddelde nodig, welke toelagen horen in de brongegevens en welke wijziging volgt bij een latere verdere urenvermindering? Geef de medewerker een begrijpelijke bevestiging van gebruikte gegevens en peildatum, maar presenteer een voorlopige berekening niet als definitieve individuele aanspraak. Afwijkingen gaan terug naar de bevoegde arbeidsvoorwaardenfunctie.
Maak voor kritieke kennis een overdracht met een eindpunt. Beschrijf lopende dossiers, veiligheids- of dienstinstructies, uitzonderingen, contactpersonen en beslissingen die nog moeten worden genomen. Wijs per onderdeel een ontvanger aan en reserveer tijd waarin die de taak daadwerkelijk uitvoert onder begeleiding. Alleen documenteren zonder geoefende overdracht verschuift het risico naar de eerste dienst na de urenvermindering of uitstroom.
Herijk de formatie op twee momenten: direct na het bevestigde besluit en nadat het nieuwe rooster enkele cycli heeft gedraaid. Vergelijk open diensten, overwerk, inzet van dezelfde achtervang, opleidingsbelasting en kwaliteitssignalen. Gebruik die gegevens om te kiezen tussen structurele vacature, interne ontwikkeling, andere taakverdeling of aanpassing van het werkproces. SBF-uitstroom is daarmee een individueel arbeidsvoorwaardenproces én een voorspelbare capaciteitsopgave, maar de twee blijven bestuurlijk en qua gegevensverwerking gescheiden.
Werkgeverscheck
- Controleer functieaanwijzing en alle cao-voorwaarden voordat capaciteit op een SBF-scenario wordt gepland.
- Scheid het individuele controledossier van het operationele capaciteits- en overdrachtsplan.
- Bewaak bij urenvermindering de jaargrens voor gewerkte SB-uren en registreer IKB-spaarverlof apart.
- Laat salarisadministratie grondslag, peildatum en eventueel twaalfmaandsgemiddelde vóór ingang controleren.
- Oefen kennisoverdracht en herijk formatie na enkele roostercycli op open diensten, overwerk en achtervang.
Waar de grens ligt
Gecontroleerd op 18 september 2026. Dit artikel stelt geen individuele SBF-aanspraak, ingangsdatum of uitkeringshoogte vast. Functieaanwijzing, arbeidsverleden, leeftijd, samenloop met PAS of RVU, eerdere regelingen, inkomsten en overgangsrecht kunnen de uitkomst beïnvloeden. Controleer de actuele CAO Rijk en laat de bevoegde werkgever de concrete situatie beoordelen voordat rooster, ontslag of arbeidsduur definitief wordt verwerkt.
Dit artikel biedt algemene HR-duiding en is geen individueel juridisch, medisch of arbeidsvoorwaardelijk advies. Controleer de actuele primaire bron voor een concrete beslissing.
Bronnen
- CAO Rijk hoofdstuk 23: substantieel bezwarende functiesPrimaire cao-bron voor voorwaarden, arbeidsduurvermindering, duur en grondslag van de SBF-uitkering.
- CAO Rijk bijlage 15: lijst van substantieel bezwarende functiesPrimaire lijst van functies en organisatieonderdelen die als substantieel bezwarend zijn aangewezen.