Een rijksmedewerker vraagt een aanpassing om het werk volwaardig te kunnen uitvoeren. De leidinggevende denkt aan een ander werkpatroon, facilitair beheer aan toegang tot het gebouw en ICT aan ondersteunende software. Wanneer die onderdelen los van elkaar worden beoordeeld, blijft het verzoek tussen loketten liggen. De CAO Rijk noemt juist de organisatie van het werk, de werklocatie en de gebruikte programmatuur als samenhangende terreinen. Richt daarom één route in die de ervaren belemmering vertaalt naar onderzoek, besluit, uitvoering en herijking.
Wat de bronnen laten zien
Sinds 1 oktober 2026 bevat de CAO Rijk een bepaling over ondersteuning van werknemers met een beperking. Cao-partijen verbinden die bepaling aan de doelstellingen van het VN-verdrag Handicap. De werkgever moet volgens de cao alle redelijke aanpassingen voor werk en werklocatie doen die nodig zijn om de werknemer volwaardig te laten functioneren. De tekst noemt onder meer de organisatie van het werk, de toegang tot de werklocatie en de voorzieningen daar, en het kunnen gebruiken van programmatuur in de werkomgeving. De werkgever ziet er ook op toe dat de werknemer vanwege de beperking niet wordt gediscrimineerd.
De officiële publicatie van de CAO Rijk 2026 bevestigt dat deze ondersteuning met de afspraken per 1 oktober 2026 in de cao is verwerkt. Het gaat dus niet alleen om een toekomstige cao-afspraak of een proef. Voor een rijksorganisatie betekent dit dat de nieuwe bepaling in de actuele aanvraag- en besluitroute herkenbaar moet zijn. Een algemene verwijzing naar arbovoorzieningen of facilitaire dienstverlening is onvoldoende wanneer daardoor niet duidelijk wordt wie het volledige verzoek onderzoekt.
Het College voor de Rechten van de Mens licht voor werkgevers toe dat een werkgever een doeltreffende aanpassing moet verrichten wanneer een werknemer met een beperking daarom vraagt, tenzij de aanpassing onevenredig belastend is. De werkgever bespreekt met de werknemer welke aanpassing nodig is en onderzoekt of die kan worden gerealiseerd. Kan de gevraagde oplossing niet, dan moet samen naar andere oplossingen worden gezocht. De tipsheet van het College benadrukt die onderzoeksplicht en het actieve overleg.
De cao en het College schrijven geen universeel formulier, vaste beslistermijn of standaardlijst met bewijsstukken voor. Ook volgt uit de bronnen niet dat iedere aanvraag automatisch precies de gevraagde oplossing krijgt. De organisatie moet de concrete belemmering en mogelijke oplossing onderzoeken en een eventuele andere oplossing kunnen uitleggen. De processtappen hieronder zijn redactionele duiding voor de sector Rijk; zij vervangen geen individuele beoordeling of deskundig advies.
Bronfeit: organiseer één verzoek over meerdere uitvoeringsdomeinen
Laat de medewerker beschrijven welke belemmering tijdens het werk wordt ervaren, bij welke taak of omgeving die optreedt en welk resultaat een aanpassing mogelijk moet maken. Vraag niet standaard om een volledige diagnose of behandelgeschiedenis. Leg in de intake vast welke onderdelen mogelijk geraakt worden: werkverdeling en werktijd, fysieke toegang en voorzieningen, digitale hulpmiddelen en programmatuur, communicatie of begeleiding. Wijs één proceseigenaar aan die de samenhang bewaakt, ook wanneer meerdere specialisten onderzoek doen.
Praktijkkeuze: splits onderzoek in effect, uitvoerbaarheid en alternatief
Onderzoek eerst of de voorgestelde aanpassing de concrete belemmering daadwerkelijk vermindert. Laat vervolgens de verantwoordelijke functies de uitvoering beoordelen: leidinggevende voor taken en bezetting, facilitair beheer voor gebouw en werkplek, ICT voor compatibiliteit en informatiebeveiliging en HR voor arbeidsvoorwaardelijke samenhang. Leg tijd, kosten en organisatorische gevolgen concreet vast. Is de gevraagde oplossing niet uitvoerbaar, beschrijf dan welke alternatieven zijn onderzocht en bespreek die opnieuw met de medewerker.
Praktijkkeuze: neem één gemotiveerd besluit met deelopdrachten
Het besluit benoemt de afgesproken aanpassing, het beoogde effect, de verantwoordelijke uitvoerders, de startdatum en het evaluatiemoment. Bij een alternatief of afwijzing moet zichtbaar zijn welke feiten zijn onderzocht, waarom de gewenste oplossing niet wordt gekozen en welke andere mogelijkheid wel of niet beschikbaar is. Vermijd een optelsom van losse e-mails waarin ICT, huisvesting en leidinggevende ieder alleen hun eigen deel beantwoorden.
Vertaal het besluit naar concrete uitvoering. Bestel of configureer een hulpmiddel, pas waar nodig taakverdeling of werkpatroon aan, regel toegang en test of de oplossing werkt in de echte werkomgeving. Leg alleen de voor uitvoering noodzakelijke informatie vast en deel die uitsluitend met functies die haar nodig hebben. Een leverancier hoeft bijvoorbeeld niet te weten waarom een hulpmiddel nodig is wanneer specificatie en afleverlocatie volstaan.
Praktijkkeuze: test op gebruik, niet alleen op levering
Plan kort na ingebruikname een controle met de medewerker. Werkt de programmatuur met de rijkswerkplek en de gebruikte documenten? Is de aangepaste toegang tijdens alle relevante werktijden beschikbaar? Zijn taken en bereikbaarheid werkelijk aangepast of alleen administratief gewijzigd? Herstel uitvoeringsproblemen direct en leg vast of het beoogde effect is bereikt.
Herijk de afspraak bij wijziging van functie, locatie, systeem, takenpakket of ervaren belemmering. Laat een verhuizing of softwaremigratie niet automatisch een eerder werkende aanpassing beëindigen. Neem de aanpassing daarom op in wijzigingsprocessen zonder meer gevoelige informatie te verspreiden dan nodig is. Zo wordt ondersteuning geen eenmalige aanschaf, maar een bestuurbare werkgeversverantwoordelijkheid.
Werkgeverscheck
- Eén proceseigenaar verbindt intake, onderzoek, besluit, uitvoering en evaluatie over alle betrokken diensten.
- De intake beschrijft belemmering, werkcontext en beoogd effect zonder standaard een volledige medische geschiedenis te vragen.
- Werkorganisatie, werklocatie, voorzieningen en programmatuur zijn afzonderlijk én in samenhang onderzocht.
- Een alternatief of afwijzing benoemt de onderzochte feiten en wordt met de medewerker besproken.
- De aanpassing is in de echte werkomgeving getest en krijgt een herijkmoment bij relevante wijzigingen.
Waar de grens ligt
Deze publicatie beschrijft de organisatie van verzoeken om werkaanpassingen onder de actuele CAO Rijk. Zij stelt niet vast of in een individueel geval sprake is van een beperking, welke aanpassing noodzakelijk is of wanneer een belasting onevenredig is. De concrete werksituatie, de actuele cao, toepasselijke gelijkebehandelingsregels en zo nodig advies van bevoegde deskundigen blijven leidend. Verwerk medische gegevens niet in een breed toegankelijk HR-, facilitair of ICT-dossier.
Dit artikel biedt algemene HR-duiding en is geen individueel juridisch, medisch of arbeidsvoorwaardelijk advies. Controleer de actuele primaire bron voor een concrete beslissing.
Bronnen
- CAO Rijk 1.8: ondersteuning werknemers met een beperkingPrimaire cao-bron voor redelijke aanpassingen aan werk, werklocatie, voorzieningen en programmatuur; rechtstreeks gecontroleerd op 10 november 2026.
- CAO Rijk 2026: versie met afspraken per 1 oktober 2026Officiële versiepagina die bevestigt dat ondersteuning van werknemers met een beperking per 1 oktober 2026 in de cao is verwerkt; rechtstreeks gecontroleerd op 10 november 2026.
- College voor de Rechten van de Mens: toegankelijke werkomgevingGezaghebbende werkgeversuitleg over doeltreffende aanpassingen, actief onderzoek, overleg en alternatieven; rechtstreeks gecontroleerd op 10 november 2026.